Dementie

[Hennie]

Dementie

Het kind thuis brengen





Herfstdag

Heer: het is tijd. De zomer was zo rijk.
Leg nu uw schaduw op de zonnewijzers
en laat de winden op de velden vrij.

Beveel de laatste vruchten rijp te zijn;
verleen ze nog twee zuiderlijker dagen,
bereid ze tot volkomenheid en jaag
een laatste zoetheid in de zware wijn.

Wie nu geen huis heeft, bouwt er geen meer.
Wie nu alleen is, zal het nog blijven,
zal waken, lezen, lange brieven schrijven
en rusteloos door lege lanen dwalen
als de bladeren op de herfstwind drijven.

Rainer Maria Rilke
bron: “Wie nu alleen is” - Bert Bakker





Het overkomt mensen, meestal ouder dan 65 jaar, maar soms pas achter in de veertig, iets meer mannen dan vrouwen. De ene keer begint het plotseling, de andere keer in grotere of kleinere stappen, de volgende persoon glijdt langzaam maar zeker uit.
Het geheugen hapert, eerst kan men zich niet meer goed herinneren wat er een uur geleden is gebeurd, later ben je dingen al na een minuut vergeten. Nieuwe dingen leren lukt niet meer, er is iets goed mis met de inprenting. Vaak verandert het karakter, mensen worden agressiever of juist zachter, of zeurderiger, praatgraager of juist stiller. Ook het lichaam raakt aangetast, een voet, een hand, een mondhoek hangt slap. Het spreken wordt steeds moeizamer, op het laatst ben je bedlegerig, moet je bij alles geholpen worden, totdat je zelfs niet meer kunt slikken. Maar vaak is iemand allang overleden voor hij in deze fase komt.

Dementie. Een verzamelnaam voor hersenaandoeningen met de boven genoemde zichtbare en merkbare gevolgen. De artsen onderscheiden meer dan 80 soorten dementie, maar kunnen pas bij post mortem onderzoek vaststellen, welke diagnose de juiste was en soms kunnen zij ook helemaal geen oorzaken vinden. Er is geen echte therapie, bloedverdunners lijken het verloop van de dementie iets positief te beïnvloeden. In het begin wordt nog wel fysiotherapie gegeven, om kracht terug te winnen en omdat matige beweging gezond is; vaak wordt er ook nog logopedische hulp ingezet, om het spreken, de ademhaling, het slikken te verbeteren. Maar op den duur stopt dit soort hulp, de woning van de zieke is dan het verpleegtehuis.

Ik werd weer eens wakker van de koude, vroeg in de morgen, ergens in december. "Mijn dekbed is veel te klein". Ik maak mijn vrouw wakker en vaar tegen haar uit, dat mijn dekbed, dat ik al 5 jaar heb, veel te klein is, het is geen 2 meter lang, hooguit 1.80 en dat zij al die jaren tegen mij heeft gelogen. Een ochtend lang blijf ik hierop doorgaan, totdat mijn vrouw het zat is, haar meetlint pakt en het opmeet. 2 meter bij 1.40. Ik til het dekbed op, houd het in de lengte voor me en zie dat het veel langer is, dan ik ben, en ik ben 1.80 meter. Ik ben overtuigd. Later zegt mijn vrouw : "Volgens mij kun je niet eens een dekbed korter dan 2 meter kopen". Ze heeft gelijk, herinner ik mij. Ze koopt een nieuw dekbed voor me, 2.20 meter lang. Ik schaam me en ik ben blij.

De dementerende heeft in het begin van het proces vaak een goed inzicht in zijn toestand. Bij sommigen lijken de functies van de hersenen zich nog behoorlijk te herstellen, zodat er niet veel aan de persoon te merken is, bij anderen verdwijnen deze voorgoed. Sommigen kunnen met hun ziekte nog wel 10 of 20 jaar redelijk leven, maar de meesten gaan sneller achteruit. De gemiddelde duur vanaf het vaststellen van de dementie totaan het overlijden is zo'n 6 tot 7 jaar.

Voor mijn vrouw is het leven in bezorgdheid om mij verre van gemakkelijk. Ze mist de seksuele intimiteit, maar vooral de emotionele intimiteit, die we jarenlang hebben gedeeld; ik snap nu vaak niet meer waar het over gaat, ben wat verdwaald in mijn gevoelens. En dan natuurlijk de zorgen om practische dingen : ik zorg nog steeds zelfs voor het innemen van mijn medicijnen : neem ik wel de juiste, op de goede tijden? Soms weet ik het zelf niet meer. Mijn vrouw heeft al eens voorgesteld, dat zij ze zal gaan geven, maar dat wil ik nog niet. Soms, als ik een wandelingetje ga maken, is ze bang dat ik ga dwalen, zeker op mijn slechte dagen. En ze vreest de eenzaamheid, wanneer ik plotseling zal sterven, of wannneer mijn ziekte zover zal zijn gevorderd, dat ik in een verpleeginstelling zal zijn, niet meer in staat tot een zinvol gesprek. Ik heb eens iemand over dementie horen zeggen : "Hij had het, zijn vrouw leed eraan"...




2







Ik verbind mij in mijn geest met mijn kernboom. Het is januari en vrij zacht. Ik voel dat hij blij is, hij zuigt mijn ziel in zich op. Ik word warm en het wordt rustig in mijn hoofd. Ik voel hoe ik van grote hoogte naar de omgeving kijk, ik ben lang en rank en stram, hard, maar buigzaam en vol leven. Trager dan de mens, Meelbes, word ik genoemd, omdat ze mijn vruchten melig vinden, maar wel lekker zoet, na koken. Ik noem hem Jaap, zo heb ik hem genoemd vanaf het moment, dat ik hem ontmoette, nadat ik had "gezien" waar ik hem kon vinden. Als we zo een poosje hebben gestaan en gelegen, wil ik mij losmaken van Jaap en terugkeren naar mijn plaats in bed. Hij laat me net niet helemaal los, roept me terug, nog een keer zijn we één, dan neem ik weer afscheid, maar opnieuw neemt hij me terug. Na deze derde keer kom ik tot mezelf, helderder dan ik voor dit samenzijn was, ontspannener. Ik dank Jaap, los nu van hem.




Soloritueel van Tijdig


Nodig : een kaars en lucifers of als je dit niet vertrouwt een electrisch lampje (b.v. een zaklamp op batterijen).


Bereid je voor door even rust te nemen en je kaars op zijn plaats te zetten

Steek je kaars aan; spreek / zing Awens

Open je cirkel

Spreek een gebed als je voelt dat dat iets is om nu te doen

Bring licht naar de richtingen

Doe de Lichtlichaamoefening

Neem een punt uit je geheugen, ongeveer 1 uur geleden

Herinner je wat er vanaf dat punt is gebeurd, dit hoeft niet heel erg gedetailleerd, totdat je aan het punt bent gekomen waar je nu bent in je ceremonie

Blijf enige tijd in het hier en nu; geniet van de ontspanning

Stel je de dingen voor, die je in het komende uur gaat doen

Word je bewust van je lichaam en laat het Lichtlichaam langzaam afnemen

Zeg dank

Rol je cirkel op

Doof je kaars / lamp



3







Naarmate de hersenprocessen voortschreiden, begin ik mij steeds meer te herinneren van mijn kindertijd, de tijd op de lagere school, op de kleuterschool en nog van voor die tijd, nog dag en nacht thuis, behalve wanneer ik bij oma en opa logeer. De herinneringen zijn zeer levend, ik ben weer daar, ik ben weer wie ik was tijdens de gebeurtenis die ik mij herinner.
Het kind in mij wordt levend en dreigt mij over te nemen. Vroeger werd deze toestand kinds genoemd, ten teken, dat iemand zich weer als in zijn kindertijd ging gedragen, niet te verwarren met kinderachtig, wat wil zeggen dat iemand, tegen beter weten in, een simpel standpunt handhaaft, of kinderlijk, wat beduidt dat iemand nooit de volwassenheid heeft bereikt. Het is verleidelijk mij over te geven aan mijn kind. Toch is het beter om het kind te leiden naar de grote wereld, tenslotte ben ik een, niet eens meer zo jonge, volwassene.

Het kind is soms vrolijk, speels met rare invallen en grollen; er kan met mij gelachen worden, hoewel het soms uit de bocht vliegt. Op andere momenten is het kind verdrietig en kan om het minste huilen. En soms is het dwars, treiterig, vervelend. Het is impulsief, betweterig en ruzieachtig. En het vergeet snel en gaat snel van de ene stemming over in de andere. En op andere dagen sluimert het; ik ben weer mijn bijna oude zelf en verwonder me. Het verlies is groot, moeilijk te dragen. Mijn vrouw zei laatst tegen me : "Nu snap ik hoe jij was als padvinder." Ik heb haar vroeger verhalen verteld over de dingen, die ik als padvinder mee had gemaakt. Ze kon er nooit zoveel mee, maar met mijn huidige gedrag, begrijpt ze ineens wat er zo mooi was voor mij aan die tijd. Mijn vrouw leert me, weliswaar met verdriet, nog veel beter kennen...

Het kind en ik worden steeds inniger. Ik val af en toe om en heb vaak moeite om mijn evenwicht te bewaren. Ik krijg een rollater en mag niet meer alleen gaan wandelen. De communicatie wordt rommelig, ik begrijp nauwelijks nog wat er tegen me wordt gezegd. Mijn spreken gaat moeizaam, mijn vrouw snapt regelmatig niet waarover ik het heb, ook omdat mijn articulatie zo slecht is geworden en mijn stem zo zacht, dat ik nauwelijk ben te verstaan. Het kind (is het wel een kind?) en ik beleven hele grote dingen in ons hoofd, maar we kunnen niet meer zeggen wat we meemaken. Soms ben ik erg opgewonden (ook in positieve zin) en dan kan ik nog redelijk duidelijk maken wat ik bedoel.



4






Ritueel van Tijdig


Nodig : een kaars en lucifers of als je dit niet vertrouwt een electrisch lampje (b.v. een zaklamp op batterijen). Iets te drinken en te eten.


Bereid je voor door even rust te nemen en terwijl je vrouw de kaars op zijn plaats zet

Mijn vrouw steekt de kaars aan; ze spreekt / zingt Awens en nodigt mij uit mee te zingen

Open de cirkel; mijn vrouw ondersteunt mij terwijl we de cirkel rond gaan

Mijn vrouw spreekt :

Moge ik vrede vinden in mijn diepste wezen
Moge ik vrede vinden in de Grove
Moge ik vrede uitstralen onder de mensen

Ze laat mij iedere zin zo goed mogelijk meezeggen of herhalen.

Ik neem plaats op mijn stoel /bed

Mijn vrouw loopt naar het Noorden en strekt haar handen terwijl ze zegt : "Er zij vrede in het Noorden."
Mijn vrouw loopt naar het Zuiden en strekt haar handen terwijl ze zegt : "Er zij vrede in het Zuiden"
Mijn vrouw loopt naar het Westen en strekt haar handen terwijl ze zegt : "Er zij vrede in het Westen."
Mijn vrouw loopt naar het Oosten en strekt haar handen terwijl ze zegt : "Er zij vrede in het Oosten"
Mijn vrouw keert zich naar binnen, maakt met haar handen een gevend gebaar en zegt : "Moge er vrede zijn in de hele wereld"

Dit laatste zeg ik met haar mee.

Doe de Lichtlichaamoefening

Mijn vrouw noemt hardop de lichaamsdelen, van voet naar kruin, en ik herhaal ze

We zwijgen / mediteren enige tijd

We eten en drinken wat, terwijl we proberen te praten over wat ons bezighoudt

Mijn vrouw laat ons ons bewust worden van het lichaam en laat het Licht Lichaam langzaam afnemen

We zeggen dank

We rollen de cirkel op

Mijn vrouw dooft de kaars / lamp


5








Op een dag word ik weggebracht naar het verpleegtehuis. Ik kan nauwelijks nog staan en maar een beetje schuifelen. Het is niet duidelijk of ik nog veel begrijp van wat er tegen me wordt gezegd. Ik weet niet of ik mezelf of de anderen mis.






Ritueel van Tijdloos

Als mijn vrouw me bezoekt, kust ze me, ze praat tegen mij over van alles en nog wat.

Ze doet het Lichtlichaam terwijl ze zachtjes over de deken langs mijn lichaam gaat met haar hand.








klein

op zo'n dag wil ik sterven
in de zachtheid van de nacht
zomaar weg te zwerven
in de schemerochtendpracht

op zo'n uur wil ik leven
even los van het verdriet
een nieuwe liefde in het verschiet
mijn angst eventjes verdreven

nu wil ik stilletjes zwijgen
simpel simpel zijn
geen gedachte meer te krijgen
licht en lichter, eindelijk klein